کسب و کار

کسب و کار,بازاریابی

شروط ضمن عقد نکاح: ۱۶ نکته مهم درباره شروط عقد ازدواج و سند عقدنامه

در همه جوامع عقد نکاح و تشکیل خانواده امر مهمی است. در شریعت مقدس اسلام نیز بدان توصیه اکید شده است که البته برای آن شرایط و پیچیدگی‌های خاصی مترتب است که لازم است زوجین قبل از ازدواج از آن‌ها مطلع شوند. در ادامه سلسله مباحث حقوقی بازده به شرح مفصل شروط ضمن عقد نکاح که قبل از عقد ازدواج باید به آنها آگاه باشید می‌پردازیم، و درباره شروط مندرج در سند ازدواج یا همان عقدنامه نکات مهمی بیان میکنیم با ما همراه باشید.

شروط ضمن عقد نکاح

در عقد نکاح نیز مانند سایر عقود ممکن است طرفین یک سری شروط و تعهداتی را ذکر کنند.

۱. شروط صریح

گاهی این شروط به صورت صریح در ضمن عقد نکاح مطرح می‌شود. البته لزومی ندارد در سند نکاح نوشته شود ولی اگر نوشته شود بهتر است و احراز آن آسان‌تر و از درجه الزام‌آوری بالاتری برخوردار است. ممکن است شرط شفاهی مطرح شده باشد که معتبر است اگرچه از لحاظ اثبات سخت‌تر است. شرط شفاهی را مشروط له(کسی که شرط به نفع او گذاشته شده) باید اثبات کند.

۲. شروط ضمنی

شرط ضمنی که در حقوق ما به آن شرط بنایی می گویند. فرضا خانواده آقای داماد در مراسم خواستگاری شروع به سخنرانی از فضایل او می‌کنند و دختر با اعتماد به این سخنان و با تکیه بر آن راضی به ازدواج می‌شود و بعد مشخص می‌شود که این‌گونه نبوده، اگرچه در ضمن عقد نکاح به‌صورت صریح این موضوع مطرح نشده اما چون در خواستگاری مکرراً طرح شده و دختر بر مبنای آن تصمیم گرفته حق فسخ دارد.

انواع شروط ضمن عقد نکاح

شروط یا باطل است یا صحیح. شرط باطل یا باطل غیرمبطل است و یا باطل مبطل.

۱. شروط باطل

الف) باطل غیر مبطل:

یعنی با وجود این‌که خود شرط باطل است اما موجب بطلان عقد نشده و به صحت عقد لطمه‌ای نمی‌زند. مثلاً اگر شرط شود شوهر در یک روز یک زبان خارجی را به‌طور کامل به زن بیاموزد، چون امکان آن از عهده یک فرد متعارف خارج است باطل است ولی موجب بطلان خود عقد نمی‌شود. همچنین است اگر در عقد نکاح شرط خیار شود. شرط خیار آن است که اختیار فسخ نکاح برای یکی از زوجین یا شخص ثالثی ضمن عقد شرط شود. در هر عقدی غیر از وقف و نکاح می‌‌توان حق فسخ برای طرفین عقد یا شخص ثالثی قائل شد.

اما عقد نکاح عقد مهم و ابدی است و دارای شرایط خاص خود بوده و تا حد ممکن باید از انحلال آن جلوگیری کرد. ماده ۱۰۶۹ ق.م در این‌باره می‌گوید: شرط خیار فسخ نسبت به عقد نکاح باطل است ولی در نکاح دائم شرط خیار نسبت به صداق جایز است مشروط بر این‌که مدت آن معین باشد و بعد از فسخ مثل آن است که اصلاً مهر ذکر نشده باشد. در ادامه ماده می گوید در نکاح دائم شرط خیار(حق فسخ) نسبت به صداق(مهریه) امکان‌پذیر است به شرط این‌که مدت آن مشخص باشد، مثلاً شرط شود زوج تا سه ماه بعد از انعقاد عقد حق فسخ مهریه را دارد. در این صورت گویی از ابتدا هیچ مهری تعیین نشده است و باید مجدداً مهریه مشخص شود. و یا اگر شرط شود که اگر شوهر مهریه همسر خود را تا فلان تاریخ ندهد زن حق فسخ داشته باشد این شرط نیز باطل است اما باعث بطلان عقد نمی‌شود. ماده ۱۰۸۱ق.م در این باره بیان صریحی دارد: اگر در عقد نکاح شرط شود که در صورت عدم تادیه مهر در مدت معین نکاح باطل خواهد بود نکاح و مهر صحیح ولی شرط باطل است.

همچنین اگر زن بر شوهر شرط کند که حق حضانت یا ولایت بر کودکان خود را نداشته باشد،یا زن حق نفقه نداشته باشد، یا ریاست خانواده با زن باشد(چون برخلاف ماده ۱۱۰۵ ق.م است) ویا شرط شود که شوهر حق ازدواج مجدد نداشته باشد همگی از شروط باطل و غیر مبطل عقد هستند.

ب)شرط باطل و مبطل:

یعنی شرطی که هم خود باطل است و هم باعث بطلان عقد می‌شود. شرطی باطل و مبطل عقد نکاح است که خلاف مقتضای ذات عقد نکاح باشد. یعنی با آنچه ذات و طبیعت عقد اقتضا می‌کند منافات داشته باشد. مثلاً اگر در نکاح شرط شود که رابطه زوجیت بین آنان ایجاد نشود و آن‌ها زن و شوهر نباشند و یا زن و شوهر وظایف زوجیت خود را انجام ندهند چنین شرطی حاکی از آن است که طرفین قصد جدی بر ازدواج ندارند. پس شرط باطل است و مبطل. و یا زن بگوید من با شما ازدواج می‌کنم به شرطی که تا آخر عمر یکدیگر را نبینیم! این شرط نیز خلاف مقتضای ذات عقد است. زیرا طبیعت ازدواج آمیخته است با زندگی و ارتباط زن و شوهر و توالد و تناسل. این‌که زن و مرد مادام‌العمر از یکدیگر جدا باشند و همدیگر را نبینند خلاف مقتضای ذات نکاح است و شرط باطل و مبطلی است.

۲. شروط صحیح

شروطی که در صورت درج ضمن عقد معتبر و الزام آور بوده و به صحت عقد نیز خللی وارد نمی‌کنند. این شروط بر سه قسم است. الف)شرط صفت ب)شرط نتیجه ج)شرط فعل

الف) شرط صفت

یعنی وجود صفت خاصی در یکی از زوجین شرط شده باشد. مثلاً شرط شده باشد که خانم هنرمند باشد و یا آقا دارای مدرک دکترا و یا موقعیت اجتماعی بالایی باشد. در صورت تخلف شرط( فقدان وصف مذکور در طرف مقابل) مشروط له( کسی که شرط به نفع اوست) حق فسخ خواهد داشت.

ب)شرط نتیجه

آن است که تحقق امری در خارج شرط شود(م ۲۳۴ ق.م) در این‌گونه شرط، نتیجه ی یکی از اعمال حقوقی به صرف شرط کردن در عقد، بدون این‌که به سبب دیگری نیاز باشد حاصل می‌گردد. شرط نتیجه در نکاح کمتر پیش می آید جز در موارد خاص، این موارد خاص نوعاً مرتبط با بحث طلاق است. بعضی از موارد آن در ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی آمده است: طرفین عقد ازدواج می‌توانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر بنمایند مثل این‌که شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غایب شود یا ترک انفاق نماید یا بر علیه حیات زن سوءقصد کنند یا سوء رفتار نماید که زندگی آن‌ها با یکدیگر غیر قابل تحمل شود زن وکیل و وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط در محکمه و صدور حکم نهایی خود را مطلقه سازد. پس زن می‌تواند در ضمن عقد نکاح شرط کند که اگر همسر این کارها را کرد او بتواند از طرف شوهر وکیل در طلاق باشد و دادخواست بدهد. وکالت عقد است و نیاز به ایجاب و قبول دارد، اما اگر به‌صورت شرط ضمن عقد آمد زن به‌صورت اتوماتیک وکیل می شود و نیازی به ایجاب و قبول جدیدی نیست.

ج) شرط فعل

آن است که اقدام یا عدم اقدام به فعلی بر یکی از طرفین یا برشخص خارجی شرط شود(ماذه ۲۳۴ق.م) شرط فعل بر دو نوع است: ممکن است ۱. فعل( انجام کاری) یا ۲. ترک فعل(عدم انجام کاری) بر یکی از زوجین شرط شود. برای مثال زن به مرد می‌گوید من با تو ازدواج می‌کنم به شرط این‌که بروی در فلان جا ادامه تحصیل بدهی(فعل) و یا مثلاً زن شاغل است و اقا می‌گوید من با تو ازدواج می کنم به‌شرط این‌که شغل خود را رها کنی(ترک فعل). رایج ترین شرط در این موارد شرط تعیین مسکن است که به دو شکل ممکن است باشد:۱. شرط فعل: زن میگوید به‌شرط آن‌که در فلان‌شهر الی‌الابد ساکن شوی یا خانه را در فلان شهر بگیری با تو ازدواج میکنم ۲. شرط ترک فعل: با تو ازدواج میکنم به شرط این‌که هیچوقت از این شهر بیرون نروی.

در شرط نتیجه اگر اجبار مشروط علیه(کسی که شرط به ضرر او گذاشته شده) ممکن نباشد، مشروط له حق فسخ ندارد و فقط می‌تواند الزام او را از دادگاه بخواهد.

مطلب مرتبط: موانع حقوقی عقد نکاح: ۱۰ مورد که ازدواج را برای شما ممنوع می‌کند

شروط ضمن عقد نکاح مندرج در قباله های ازدواج

در قباله‌های نکاح مطالبی تحت عنوان شرایط ضمن عقد چاپ شده‌اند. این شروط جنبه قراردادی داشته و طرفین می‌توانند آن‌ها را بعضاً یا کلاً نپذیرند.

این شرایط در صورتی که توسط هر دو زوجین امضا شود معتبر و لازم الاجرا خواهد بود.

الف)ضمن عقد نکاح/ عقد خارج لازم:

زوجه شرط نمود هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد و طبق تشخیص دادگاه تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی نبوده زوج موظف است تا نصف دارایی خود را که در ایام زناشویی با او بدست آورده یا معادل آن را طبق نظر دادگاه بلا عوض به زوجه منتقل کند.

ب)ضمن عقد نکاح/خارج لازم :

زوج به زوجه وکالت بلا عزل باحق توکیل غیر داد که در موارد مشروحه زیر با رجوع به دادگاه و اخذ مجوز از دادگاه پس از انتخاب نوع طلاق خود را مطلقه نمایدو نیز به زوجه وکالت بلا عزل با حق توکیل غیر داد تا در صورت بذل از طرف او قبول نماید.

مواردی که می تواند حسب مورد از دادگاه تقاضای صدور اجازه طلاق نماید به شرح زیر است:

۱- استنکاف شوهر از دادن نفقه زن به مدت شش ماه به هر عنوان و عدم امکان الزام او به تادیه نفقه و همچنین در موردی که شوهر سایر حقوق واجبه زن را به مدت شش ماه وفا نکند و اجبارا ایفا هم ممکن نباشد.

۲-سوء رفتار و یا سوء معاشرت زوج به حدی که ادامه زندگی را برای زوجه غیر قابل تحمل نماید.

۳-ابتلاء زوج به امراض صعب العلاج به نحوی که دوام زناشویی برای زوجه مخاطره آمیز باشد.

۴-جنون زوج در مواردی که فسخ نکاح شرعا ممکن نباشد.

۵-عدم رعایت دستور دادگاه در مورد منع اشتغال زوج به شغلی که طبق نظر دادگاه صالح منافی با مصالح خانوادگی و حیثیت زوجه باشد.

۶-محکومیت شوهر به حکم قطعی به مجازات پنج سال حبس یا بیشتر یا به جزای نقدی که بر اثرعجز از پرداخت منجر به پنج سال بازداشت شود یا به حبس و جزای نقدی که مجموعا منتهی به پنج سال یا بیشتر باز داشت شود و حکم مجازات در حال اجرا باشد.

۷-ابتلاء زوج به هر گونه اعتیاد مضری که به تشخیص دادگاه به اساس زندگی خانوادگی خلل آورد و ادامه زندگی برای زوجه دشوار باشد.

۸-زوج زندگی خانوادگی را بدون عذر موجه ترک کند. تشخیص ترک زندگی خانوادگی و تشخیص عذر موجه با دادگاه است و یا شش ماه متوالی بدون عذر موجه از نظر دادگاه غیبت نماید.

۹-محکومیت قطعی زوج در اثر ارتکاب جرم و انجام هر گونه مجازات اعم از حد و تعزیر در اثر ارتکاب جرمی که مغایر با حیثیت خانوادگی و شئون زوجه باشد .تشخیص اینکه مجازات مغایر با حیثیت و شئون خانوادگی  است با توجه به وضع و موقعیت زوجه و عرف و موازین دیگر با دادگاه است.

۱۰-در صورتیکه پس از گذشت پنج سال زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن و یا عوارض جسمی دیگر زوج صاحب فرزند نشود.

۱۱-در صورتیکه زوج مفقودالاثر شود وظرف شش ماه پس از مراجعه زوجه به دادگاه پیدا نشود.

۱۲-زوج همسر دیگری بدون رضایت زوجه اختیار کند یا به تشخیص دادگاه نسبت به همسران خود اجرای عدالت ننماید.

شروط مندرج در بند ب به نفع زن پیش‌بینی شده و در صورت وجود یکی از آنان زن می‌تواند پس از صدور گواهی عدم امکان سازش با استفاده از وکالت بلا عزل خود را مطلقه سازد.

علاوه بر موارد مذکور زوجین میتوانند خود نیز شروطی در سند ازدواج درج کنند از جمله وکالت در طلاق به طور مطلق یا مشروط برای زن، حق اشتغال، حق تحصیل،حق خروج از کشور،حق مسکن و… که باید با عبارات خاص حقوقی درج شوند برای مثال:

*زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل به غیر می‌دهد تا زوجه در هر زمانی که بخواهد از جانب زوج اقدام به متارکه ڪرده و از قید زوجیت خود را رها کند،به هر طریق اعم از اخذ یا بذل مهریه.

*زوجه اجازه دارد از هم اکنون هرگاه خواست به خارج از کشور برود و نیاز به اجازه مجدد زوج ندارد، چه برای اخذ یا تمدید یا تجدید گذرنامه و این اجازه دائمی است.

*زوجه حق ادامه تحصیل تا هر مرحله ایی که لازم بداند و در هر مکان و محلی که ایجاب کند مخیر است.

*زوج، زوجه را در انتخاب هر شغلی که مایل باشد و هر کجا که بتواند کار کند، مخیر می‌کند و اجازه می‌دهد که مشغول به کار شود.

*زوج و زوجه متعهد می‌شوند هنگام جدایی اعم از اینکه متارکه به درخواست مرد باشد یا به درخواست زن کلیه دارایی که بعد از ازدواج دائم زوجین به دست می‌آورند بین آن‌ها به مناصفه تقسیم شود.

*حق انتخاب مسکن و تعیین شهر یا محلی که زندگی مشترک در آنجا ادامه پیدا کند با توافق طرفین خواهد بود.

*اگر در آینده زوجین دارای فرزند شدند و طلاق اتفاق افتاد حضانت فرزندان با توافق طرفین باشد و در صورت خروج از کشور نیازی به اذن پدر ندارند.

منابع مورد استفاده
  • کتاب مختصر حقوق خانواده،از دکتر سیدحسین صفایی و دکتر اسدالله امامی
  • کتاب شرح جامع قانون مدنی،از دکتر فرهاد بیات و شیرین بیات
  • جزوه حقوق مدنی از دکتر محمدعلی انصاری پور
  • ویکی پدیا دانشنامه آزاد

اگر به مطالعه مقالات حقوقی علاقمند هستید از این لینک می توانید مطالب بیشتری مطالعه فرمایید.


تحریریه سایت کسب و کار بازده- زهرا نعمتی خوشدل

شروط ضمن عقد نکاح: ۱۶ نکته مهم درباره شروط عقد ازدواج و سند عقدنامه


برچسب ها

بازده

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بازده

پربازدیدترین ها

کسب و کار

کسب و کار,بازاریابی