کسب و کار

کسب و کار,بازاریابی

۹ نکته درباره انواع و شرایط تهاتر به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات

تهاتر در لغت به معنای تبادل کالا، پایاپای، هم دیگر را تکذیب کردن، مساوات و برابر شدن می‌باشد. در اصطلاح فقه و حقوق نیز عبارت است از سقوط تعهد به سبب بدهکار بودن طرفین معامله به هم دیگر. قانون مدنی، تهاتر را یکی از اسباب سقوط تعهدات به شمار آورده است که به موجب آن دو تعهد متقابل که هر یک از طرفین یکی طلبکار و دیگری بدهکار است، ساقط می شوند. در این نوشتار با ما همراه باشید تا نکات مهمی درباره تعریف، انواع و شرایط تهاتر به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات بدانید.

نکته درباره انواع و شرایط تهاتر به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات

همانطور که گفتیم تهاتر زمانی واقع می‌شود که دو نفر درعین‌حال که از یکدیگر طلبکارند به یکدیگر بدهکار نیز هستند. رکن اصلی تهاتر تقابل دو دین است. یعنی باید دو نفر باشند با دو دین در مقابل یکدیگر. اگر الف به ب بدهکار باشد و ب به ج تهاتر اتفاق نمی‌افتد. ماده ۲۹۴ قانون مدنی در این‌باره می‌گوید: وقتی دو نفر در مقابل یکدیگر مدیون باشند بین دیون آن‌ها به یکدیگر به طریقی که در موارد ذیل مقرر است تهاتر حاصل می شود.“ به‌عبارتی دیگر تهاتر عبارت است از سقوط دو دین همجنسی که به طور متقابل بین دو شخص وجود دارد تا حدی که با هم برابری کنند. مثلاً اگر حسن یک میلیون به علی بدهکار باشد و در مقابل علی نیز یک میلیون به حسن مدیون باشد هر دو دین به سبب تهاتر خودبه خود ساقط می‌شوند.

انواع تهاتر

۱. تهاتر قهری ۲. تهاتر قراردادی ۳. تهاتر قضایی

۱. تهاتر قهری

پس از حصول شرایط مقرر در قانون خود به خود و بدون نیاز به توافق طرفین یا حکم دادگاه موجب سقوط دین می شود. ماده ۲۹۵ ق.م راجع به ماهیت تهاتر می گوید:«تهاتر قهری است و بدون این‌که طرفین در این موضوع تراضی نمایند حاصل می‌گردد. بنابراین به محض این‌که دونفر در مقابل یکدیگر در آن واحد مدیون شدند هر دو دین تا اندازه‌ای که با هم معادله می‌نمایند به طور تهاتر برطرف شده و طرفین به مقدار آن در مقابل یکدیگر بری می‌شوند».

شرایط تهاتر قهری

ماده ۲۹۶ راجع به شرایط تهاتر میگوید: تهاتر فقط در مورد دو دینی حاصل می‌شود که موضوع آن‌ها از یک جنس باشد با اتحاد زمان و مکان تأدیه ولو به اختلاف سبب. طبق این ماده تهاتر قهری سه شرط دارد که عبارت است از :

۱. وحدت موضوع یا جنس دو دین

برای تحقق تهاتر قهری باید دو دین موضوع واحدی داشته باشند به عبارتی موضوع آن‌ها از یک جنس باشد. پس اگر فی المثل دین یکی از آن‌ها وجه نقد و دیگری گندم باشد و یا موضوع یکی از دیون ریال و دیگری دلار باشد تهاتر واقع نمی‌شود. البته تهاتر فقط بین دو دین کلی صورت میگیرد. مثلاً یکی از آن ها به طور کلی دو تن برنج به دیگری بدهکار باشد و طرف مقابل هم یک تن برنج به طور کلی، که در اینجا به میزان یک تن برنج تهاتر می شود. اگر موضوع تعهد عین معین باشد تهاتر واقع نمی‌شود. مثلاً اگر هر یک از دو طلبکار یک خانه معین از دیگری بخواهد تهاتر صورت نمیگیرد،زیرا هر یک از دو عین معین خصوصیات خاص خود را دارند و یکی از آن‌ها نمی‌تواند جای دیگری را بگیرد. به عبارتی وحدت موضوع در اینجا وجود ندارد.

۲. وحدت زمان تأدیه دو دین

برای تهاتر یا باید هر دو دین حال و قابل وصول باشند و یا اگر موجل(مدت‌دار) هستند تاریخ سررسید هر دو در یک زمان باشد. حال اگر موعد پرداخت دو دین مختلف باشد اما در تادیه تاخیر ایجاد شود تا موعد پرداخت دین دیگر هم برسد با سررسیدِ اجلِ دین دوم تهاتر واقع می‌شود.

۳. وحدت مکان تأدیه دو دین

برای تحقق تهاتر قهری باید محل تأدیه هر دو یکی باشد مثلاً اگر محل تأدیه هر دو تهران باشد تهاتر واقع می شود و اگر دو شهر مختلف باشد تهاتر قهری محقق نمی‌شود. مگر در دو صورت:

صورت اول

آن شخصی که مکان تأدیه به سود او است از حق خود صرف‌نظر کند. مثلاً الف باید یک تن برنج در تهران به ب تحویل بدهد،ب هم باید یک تن برنج در همدان ب الف تسلیم نماید،(با این فرض که هر دو در تهران هستند) حتماً الف یک نفعی دارد که خواسته برنج‌ها در همدان به او تحویل داده شود، حال اگر او از نفع خود بگذرد و تسلیم برنج را در تهران بپذیرد، چون مکان‌ها یکی می شود تهاتر رخ می دهد.

صورت دوم

آن طرفی که مکان به زیان او است(در اینجا شخص ب که باید برنج را در شهر دیگری تحویل دهد)مخارج مربوط به نقل موضوع دین تا آن مکان (در اینجا انتقال برنج‌ها به همدان) را پرداخت کند و طرف دیگر نیز آن را بپذیرد. که البته در این صور مذکور تهاتر قهراً(خودبه خود) واقع نمی‌شود زیرا حاصل اراده و توافق طرفین است و به آن تهاتر قراردادی می‌گویند. ماده ۲۹۸ق.م در این‌باره می‌گوید: اگر فقط محل تأدیه دینین مختلف باشد تهاتر وقتی حاصل می‌شود که با تأدیه مخارج مربوطه به نقل موضوع قرض از محلی به محل دیگری یا به نحوی از انحا طرفین حق تادیه در محل معین را ساقط نمایند.

دو شرط که در وقوع تهاتر لازم نیست:

۱. وحدت سبب(منشأ) دو دین: اختلافِ سبب مانع تحقق تهاتر نیست. مثلاً ممکن است دین یکی به دیگری ناشی از قرض باشد و دین دیگری ناشی از اجاره. ۲. وحدت میزان دو دین: لازم نیست که مقدار دو دین یکسان باشد. مثلاً اگر مبلغ یک دین سه میلیون و مبلغ دین دیگر پنج میلیون باشد، به میزانی که دو دین با هم برابری کنند تهاتر حاصل می‌شود، مثلاً در اینجا دین تا میزان سه میلیون تهاتر می شود و الباقی باید به طلبکار پرداخت شود.

۲. تهاتر قراردادی

اگر تمام شرایط لازم برای تهاتر قهری موجود نباشد،مثلاً اگر موضوع دو دین مختلف یا زمان و مکان آن متفاوت باشد طرفین می‌توانند با توافق یکدیگر دیون خود را تهاتر کنند. مثلاً اگر یکی از دیگری گندم طلبکار است و درعین حال باید به او مقداری برنج بدهد، چون موضوع دیون واحد نیست تهاتر قهری واقع نمی‌شود،اما اگر طرفین توافق به تهاتر کنند هر دو دین ساقط شده و هیچ‌یک نمی‌تواند ایفاء دین راه دیگری بخواهد.

۳. تهاتر قضایی

این نوع تهاتر جایی رخ می‌دهد که یکی از دو دین محل نزاع است(سرش اختلاف است). مثلاً اگر ب به موجب یک سند رسمی مبلغ ده میلیون به عنوان اجاره‌بها به الف بدهکار باشد و در مقابل ادعا کند که الف پنج میلیون تومان از او قرض گرفته است و فقط یک کاغذ دست‌نوشت که حاکی از این دین است داشته باشد و الف هم قرض خود را انکار کرده مدیون بودن خود را نپذیرد و درنهایت برای حل اختلاف به دادگاه مراجعه نمایند،اگر دادگاه قرض دادن ب به الف را احراز کند،دراین‌صورت به میزان پنج میلیون میان دو دین تهاتر می شود. این تهاتر چون مبتنی بر حکم دادگاه است تهاتر قضائی نامیده می‌شود.

منابع مورد استفاده
  • کتاب شرح جامع قانون مدنی از دکتر فرهاد بیات و شیرین بیات
  • جزوه حقوق مدنی از دکتر محمدحسین شهبازی
  • کتاب دوره مقدماتی حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها (جلد دوم) از دکتر سیدحسین صفایی
  • کتاب قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی از دکتر ناصر کاتوزیان
  • کتاب ترمینولوژی حقوق از دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی

اگر به مطالعه مقالات حقوقی علاقمند هستید از این لینک می توانید مطالب بیشتری مطالعه فرمایید.


تحریریه سایت کسب و کار بازده- زهرا نعمتی خوشدل

۹ نکته درباره انواع و شرایط تهاتر به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات


برچسب ها

بازده

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بازده

پربازدیدترین ها

کسب و کار

کسب و کار,بازاریابی